Towarzystwo Przyjaciół Jeleniej Góry

Ad maximam Urbis gloriam

U św. Jana – spacer nr 6

W dniu 16 października 2021 r. odbyło się szóste spotkanie z cyklu „Szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań”. Pomysłodawcą spacerów jest Justyna Szczygielska. Miejscem spotkania był kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Cieplicach Śląskich-Zdroju. Spotkanie w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Jeleniej Góry otworzył Józef Hanusiak, który poprowadził trzecią część spotkania. Licznie zebrani turyści na wstępie wysłuchani audycji słownej, następnie w imieniu ojców pijarów głos zabrał ojciec Kazimierz. Spotkanie zakończyło się spacerem wokół kościoła.

Zakon

Pijarzy są zakonem założonym przez Józefa Kalasancjusza. Święty urodził się w Hiszpanii w roku 1557 roku. W roku 1597 roku założył pierwszą w Europie szkołę bezpłatną dostępną dla wszystkich bez względu pochodzenie i wyznanie. Nazwa Zakon Pijarów jest nazwa potoczną. Pełna nazwa zakonu to: Zakon Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych. Skrót nazwy zakonu SP lub SchP. Głównym przedmiotem działalności zakonu jest nauczanie i wychowanie młodzieży. Realizują swą misję pod hasłem Pobożność i Nauka. Swoje powołanie potwierdzają składanymi ślubami – czystości, ubóstwa, posłuszeństwa, bezinteresownej troski o nauczanie i wychowanie dzieci i młodzieży. Główna Kuria Prowincjonalna Polskiej Prowincji Zakonu Pijarów mieści się w Krakowie, oczywiście przy ul. Pijarskiej.

Senior zakonu ojciec Kazimierz barwnie opowiedział o zakonie Pijarów. Nie zabrakło anegdot związanych z zakonem, jedna z nich to odpowiedź na pytanie co piją pijarzy?, jak obecna ulica Pijarska w Jeleniej Górze nosiła przez kilka dni nosiła omyłkowo nazwę ul. Pijackiej. Oczywiście nie zabrakło opowieści i pytań ze strony słuchaczy o powstanie zakonu, czym się zajmują, jak wygląda powszedni dzień, jakie mają obowiązki, oraz o szkolnictwie. Zakon Pijarów słynie z prowadzenia szkół dla młodzieży w kilku miastach. W Cieplicach prowadzone jest Kolegium o. Pijarów. Zakon o. Pijarów jest obecny w jedenastu polskich miastach, w tym w Cieplicach od roku 1945 roku. Rozwój Cieplic jest nierozerwalnie związany z zakonami. Wcześniej byli to augustianie, joannici, cystersi, obecnie jest to SP.

Kościół i jego otoczenie

Pierwszy kościół wzniesiono końcem XIII wieku. Kluczowy moment dla rozwoju parafii nastąpił w roku 1403, gdy właściciel Chojnika Gotsche Schoff ufundował klasztor do którego sprowadził cystersów z pobliskiego Krzeszowa. Wielką tragedią dla kościoła był pożar w roku 1711. Decyzją opata Dominika Geyera z Krzeszowa  kościół został odbudowany w latach 1712 – 1714. przy dużym zaangażowaniu zakonników cysterskich i właściciela Cieplic, hrabiego Hansa Antoniego Schaffgotscha. Nowymi gospodarzami od maja 1945 roku do chwili obecnej są o. Pijarzy z Krakowa.

Główne wejście do kościoła od strony południowej zdobi kamienny portal obrazujący Maryję z Dzieciątkiem Jezus w adoracji aniołów. Kościół murowany o charakterze bazylikowym. Okazały ołtarz datowany jest na rok 1716. Obraz ołtarzowy to dzieło wybitnego malarza śląskiego Michała Willmanna. Obraz zatytułowany „Maria jako Królowa Niebios w otoczeniu świętych cysterskich”.  

Ołtarz uzupełniają figury, od prawej strony św. Piotr, św. Jan Chrzciciel patron świątyni. Po prawej stronie święci Jan Ewangelista i Paweł. Dalszym uzupełnieniem ołtarza są narożne przybudówki, po lewej stronie stoi św. Andrzej z charakterystycznym krzyżem,  z prawej strony figura św. Judy Tadeusza z maczugą. Na prawo od ołtarza pierwsza kaplica ołtarzowa z 1782 roku poświęcona św. Judzie Tadeuszowi w otoczeniu św. Franciszka z Pauli i św. Wincentego. Kolejny ołtarz został poświęcony św. Annie Samotrzeciej. Następny, trzeci  ołtarz jest najstarszym, pochodzi z 1716 roku i przedstawia w obrazie 14. Św. Wspomożycieli ze św. Krzysztofem i Matką Bożą z Dzieciątkiem. Kolejny ołtarz boczny poświęcony został bł. Czesławowi.

Po stronie północnej kościoła umieszczone są kolejne ołtarze boczne.   Pierwszy z nich poświęcony jest Trójcy Przenajświętszej, pochodzi z 1802 roku. Następne ołtarze poświęcone są św. Jadwidze, Matce Bożej Wspomożycielce,  św. Walburgii. Chrzcielnica z roku 1791. Pokrywę chrzcielnicy zdobi figura Jana Chrzciciela udzielającego chrztu Jezusowi. Ambona pochodzi z 1716 roku i w całości w swym wystrojem poświęcona jest patronowi kościoła. Płaskorzeźby na koszu ambony i  balustradzie przedstawiają sceny: Jana Chrzciciela jako głosiciela przyjścia zbawiciela; chrzest Jezusa w Jordanie; św. Jan i Chrystus jako Baranek gładzący grzechy świata i ostania scena przedstawia męczeńską Śmierć Jana Chrzciciela. Płaskorzeźby uzupełniają figury rodziców św. Jana – Elżbietę i Zachariasza. Trzecia figura to Mojżesz z tablicami dekalogu. Baldachim zwieńcza figura św. Jana w otoczeniu aniołów. Na filarach na wysokości balkonów obrazy 12 apostołów malarstwa Georg Wilhelm Neunhertz. Na balkonie po prawej stronie ołtarza obrazy przedstawiają: św. Jana Chrzciciela, Bernarda, Marię Magdalenę. Po lewej stronie obrazy  Anioła Stróża, św. św. Jadwigi Śląskiej, Barbary, Franciszka z Asyżu.

Na ścianie chóru znajdują się trzy obrazy. Pierwszy z lewej to Chrystus w Ogrodzie Oliwnym, pośrodku obraz przestawiający zdjęcie z krzyża i opłakiwanie zmarłego Jezusa. Ostatni obraz to Zstąpienie Chrystusa do otchłani. Organy zbudowano w latach 1764 – 1765, a wykonał je miejscowy mistrz Johann Godfried Herbst z Piechowic. Organy zostały przebudowane w roku 1908. Obecnie posiadają 28 głosów.

W otoczeniu całego zespołu znajduje się wolno stojąca wieża wzniesiona w latach 1709-1710, przez którą wchodzi się na plac kościelny. Za wieżą po lewej stronie stoi kolumna z figurą św. Floriana. Na murze otaczającym plac umieszczono epitafia, płyty nagrobne rodziny Schaffgotschów. Płyty te przywieziono w 1849 roku z cmentarza w Radomierzu.

Idąc dalej przechodzimy do dawnego ogrodu klasztornego, przez okazałą bramę zwieńczoną portalem przedstawiającym uwielbienie Najświętszego Sakramentu. W środku umieszczona jest złota monstrancja i słowa „Ja jestem chlebem życia”. Nad monstrancją zapisano słowa „Oto chleb aniołów dla pielgrzymów wśród padołów, dla synowskich jeno stołów.

Od strony północnej  placu przy murze jest kolumna Trójcy Przenajświętszej, a w otoczeniu kolumny są dwie figury postawione w latach 1785-1786. Z lewej strony to św. Hubert, natomiast z prawej strony to św. Sebastian. We wschodniej stronie kościoła na murze znajdują się dwie figury św. Gotarda i św. Placyda.

Dziękujemy księdzu proboszczowi o. Grzegorzowi  za przyjęcie grupy turystów oraz o. Kazimierzowi za spotkanie za przyjęcie turystów i ciekawe opowieści.

Kolejne spotkanie będzie 23 października o godz. 10.00 w Kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sobieszowie.

Kościół Zbawiciela – spacer nr 5

W dniu 9 października 2021 r. odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań”. Miejscem spotkania był ewangelicki kościół Zbawiciela. Spotkanie w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Jeleniej Góry otworzyła pomysłodawczyni spacerów pani Justyna Szczygielska.

Spotkanie prowadził pastor, ksiądz proboszcz Sebastian Kozieł. Ksiądz proboszcz  opowiedział o okolicznościach religijnych i społecznych uruchamiających nowy nurt religijny. Licznie zebrani słuchacze dowiedzieli się o głównych zasadach wiary Kościoła ewangelickiego, sakramentach i obyczajach. Obchodzeniem świąt kościelnych i innych uroczystości związanych z chrztem, przysięgą małżeńską. Ksiądz Sebastian odpowiadał na wiele pytań.

Kościół ewangelicki w Cieplicach powstał za zgodą ówczesnego króla Prus Fryderyka II w grudniu 1741 roku. W miejsce pierwotnego kościoła drewnianego wzniesiono w latach 1774 – 1777 nowy, murowany kościół na rzucie prostokąta. We wschodniej części kościoła jest okazała wieża zakończona ośmiobocznym hełmem z latanią, złotą kulą oraz krzyżem.

Wnętrze wypełnia ołtarz z prospektem organowym, ambona, chrzcielnica, ławki i dwa poziomy empor. Uroczystej konsekracji kościoła dokonano w Święto Reformacji 31 października 1777 roku, na pamiątkę dnia, gdy Marcin Luter opublikował swe tezy. Architektem kościoła jest niejaki Demus z Jeleniej Góry. Najstarszym elementem sakralnym w kościele jest chrzcielnica, pochodzi z roku 1742, z pierwszego, drewnianego kościoła.

Ołtarz o rokokowych cechach z roku 1777 jest autorstwa Heinricha Wagnera. Pierwotnie w centrum ołtarz znajdował się krucyfiks. W ołtarzu znajduje się obraz błogosławiącego Chrystusa z otwartą Ewangelią, z której można wyczytać słowa „Ja jestem Drogą, Prawdą i Życiem”. Obraz  namalował Johan  Eduard Ihlee w roku 1870. Uzupełnieniem ołtarza są cztery figury – po lewej stronie apostołów Piotra i Pawła, po prawej Marii i Jana Ewangelisty. Zwieńczenie ołtarza stanowi gloria przedstawiająca zmartwychwstałego Jezusa w otoczeniu aniołów.

Ponad ołtarzem zamontowane są organy. Prospekt organowy fundacji Johana Nepomucka von Schaffgotcha wykonał rzeźbiarz Wagner i stolarz Exner w roku1777. Pierwsze organy zostały  zastąpione nowymi w roku 1927 na model „opus 150” posiadającymi 48 głosów, autorstwa Gustawa Heinze. Ambona, powstała w 1777 roku. Kosz ambony wypełniają płaskorzeźby ewangelistów, natomiast baldachim zdobią liczne putta, na szczycie gloria.

Całość wnętrza świątyni oświetlają kinkiety i oryginalne żyrandole z 1792 roku wykonane prawdopodobnie w słynnej hucie szkła „Józefina”.  W kościele w ławkach oraz na emporach  może zasiąść około 1200 wiernych.  Parafia należy do Diecezji Wrocławskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.

Dziękujemy księdzu proboszczowi za sobotnie spotkanie.

Kolejne spotkanie odbędzie się 16 października 2021 roku w Kościele pw. Św. Jana Chrzciciela w Cieplicach o godz. 10.00. 

Spacer nr 4 – zwiedzaliśmy kościół polskokatolicki

W dniu 2 października 2021 r. odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań”. Miejscem spotkania był kościół polskokatolicki. Spotkanie w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Jeleniej Góry otworzył jego wiceprezes pan Stanisław Firszt, a poprowadził proboszcz parafii pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy ksiądz Anatol Sielchanowicz.

Ksiądz proboszcz opowiedział o okolicznościach religijnych i społecznych umożliwiających powstanie nowego Kościoła na terenie Ameryki Północnej. Za początek Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego można uznać rok 1919, gdy ze Stanów Zjednoczonych przybyli do kraju pierwsi wyznawcy. Brak jedności wewnątrz Kościoła doprowadził w 1931 r. do rozłamu, powstał Polski Kościół Starokatolicki. W grudniu 1951 r. doszło do zerwania więzów Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego w Polsce ze strukturami w USA i Kanadzie. Utworzono wówczas całkowicie nowy Kościół Polskokatolicki. Dopiero w sierpniu 1995 r. Sejm uchwalił Ustawę o stosunku Państwa do Kościoła Polskokatolickiego. W lutym 1998 r. rozpoczęto oficjalny dialog między kościołami – polskokatolickim, a rzymskokatolickim. Dwa lata później w maju, we Wrocławiu doszło do porozumienia i współpracy Kościołów. Kościół Polskokatolicki jest niezależny i samodzielny od jakiejkolwiek zwierzchności władzy zarówno kościelnej jak i świeckiej. Doktrynalnie Kościół uznaje Ewangelie, rok liturgiczny Kościoła katolickiego, sakramenty, kult świętych, spowiedź powszechną i indywidualną. Duchowni nie maja obowiązku zachowania celibatu.

Dziękujemy księdzu proboszczowi za spotkanie.

Kolejne spotkanie odbędzie się 9 października 2021 roku w ewangelickim Kościele Zbawiciela, parafii Ewangelicko-Augsburskiej – pl. Piastowski 18 (Cieplice) o godz. 10.00. Zapraszamy!

Relacja z seminarium naukowego

W dniu 30 września br., w sali Rady Miejskiej jeleniogórskiego ratusza, odbyło się seminarium naukowe pt. Dzieje ludności żydowskiej w Jeleniej Górze i regionie w XIX i XX wieku. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Towarzystwo Przyjaciół Jeleniej Góry, a współorganizowane przez Archiwum Państwowe we Wrocławiu oraz Ośrodek “Pamięć i Przyszłość”.

Seminarium naukowe, choć odbywało się w godzinach przedpołudniowych, zgromadziło sporą grupę jeleniogórzan zainteresowanym tematem. Wśród prelegentów znaleźli się znamienici naukowcy: dr Agata Rybińska (Lublin), prof. Krzysztof A. Kuczyński (Łódź; referat odczytał p. J. Skowroński ), ale także regionaliści – dr Łukasz Tekiela (Lubań), archiwiści – p. Ivo Łaborewicz (Jelenia Góra) oraz badacze i popularyzatorzy kultury i historii Żydów – p. Tamara Włodarczyk (Wrocław) czy Marek Szajda (Wrocław/Jelenia Góra).

Miejmy nadzieję, że wydarzenie to przyczyniło się do upowszechnienia wiedzy o nieznanych dotąd aspektach obecności ludności żydowskiej w mieście i regionie. Jego kontynuacją mają być zapowiadane przez dwójkę prelegentów publikacje. Książka p. Tamary Włodarczyk, jak również publikacja Marka Szajdy mają ukazać się pod koniec 2021 roku.

Warto dodać, że seminarium naukowemu towarzyszyła wystawa planszowa dot. losów ludności żydowskiej w regionie w XIX i XX wieku. Podczas wydarzenia, z okazji “Dnia Archiwisty”, uroczyście wręczono medal “Amicus Archivi”. W tym roku otrzymała go p. Regina Chrześcijańska, prowadząca jeleniogórskie wydawnictwo Ad Rem. Odznaczonej serdecznie gratulujemy!

Z wizytą u Adwentystów. Spacer nr 3

W dniu 25 września 2021 r. odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań”. Miejscem spotkania był kościół Adwentystów Dnia Siódmego. Spotkanie w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Jeleniej Góry otworzył Józef Hanusiak, a w pięknie odnowionej świątyni całość prowadził jej gospodarz – pastor Andrzej Sieja. Pastor zapoznał zebranych z historią budowli, a następnie opowiedział o okolicznościach religijnych i społecznych umożliwiających powstanie nowego Kościoła. Słuchacze zostali zapoznani z zasadami i obyczajami w Kościele Adwentystów. W spotkaniu aktywnie uczestniczyli liczni zebrani, a pastor Andrzej Sieja odpowiadał na zadawane pytania.

Część oficjalna zakończyła się odśpiewaniem przez wiernych pieśni „Wkrótce przyjdzie nasz Zbawca”. Pastor przygotował dla zwiedzających dwie niespodzianki. Każdy otrzymał książkę „Wielki bój” autorstwa Ellen G. White. Druga niespodzianka była bardziej dla ciała – zaproszenie na gorący poczęstunek. Nie zabrakło także deseru – panie przygotowały smaczne ciasta. Dalsza część spotkania w miłej i przyjacielskiej atmosferze miała już charakter pikniku rodzinnego.

Dziękujemy pastorowi Andrzejowi Sieji za przyjęcie grupy turystów, ciekawe opowieści oraz za prezenty i wspaniały poczęstunek.

Kolejne spotkanie odbędzie się 2 października w Kościele Polskokatolickim, ul. Wolności 213 o godz. 10.00.  Zapraszamy.

Spacer drugi – kościół Łaski

W dniu 18 września 2021 r. odbyło się drugie spotkanie z cyklu „Szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań”, którego pomysłodawcą jest Justyna Szczygielska. Tym razem miejscem spotkania był Kościół Łaski Cesarskiej Pod Krzyżem Chrystusa – Sanktuarium Świętego Krzyża. Spotkanie w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Jeleniej Góry otworzył Józef Hanusiak, który równocześnie, w roli przewodnika, opowiedział o kościele. Dziękujemy  licznej grupie turystów za przybycie na sobotnie spotkanie.

Już teraz zapraszamy na kolejne: 25 września w Kościele Adwentystów Dnia Siódmego w Jeleniej Górze przy ul. Panieńskiej 37, zaczynamy o godzinie 12:00.

Seminarium w ratuszu

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy na seminarium naukowe dot. ludności żydowskiej w naszym mieście i regionie, które odbędzie się 30 września w jeleniogórskim ratuszu. Podczas wydarzenia będzie można wysłuchać sześciu wystąpień, podzielonych na dwie sesje:

Sesja I
Dr Agata Rybińska (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej)
Kultura religijna Żydów jeleniogórskich w XIX wieku
Ivo Łaborewicz (Archiwum Państwowe we Wrocławiu Oddział w Jeleniej Górze)
Żydzi w Jeleniej Górze przed 1945 r. i ich działalność gospodarcza
w świetle miejscowych archiwaliów – zarys problematyki

Tamara Włodarczyk (Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce)
Udział Żydów w życiu gospodarczym regionu jeleniogórskiego
na przykładzie Bolesławca, Kamiennej Góry i Lubania


Sesja II
Dr Łukasz Tekiela (Muzeum Regionalne w Lubaniu)
Życie i twórczość Ludwiga Danzigera
Prof. Krzysztof A. Kuczyński (Uniwersytet Łódzki)
Janusz Skowroński (Muzeum Miejskie Dom G. Hauptmanna w Jeleniej Górze)
„Germański ulubieniec żydowskiej krytyki”.
Gerhart Hauptmann versus Niemcy o żydowskich korzeniach

Marek Szajda (Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” )
Życie żydowskie w Jeleniej Górze i regionie w latach 1945–1950

Wydarzeniu będzie towarzyszyć okolicznościowa wystawa.

Zachęcamy do pobrania okolicznościowego programu:

Pierwszy spacer za nami – wizyta w cerkwi

W dniu 11 września 2021 r. odbyło się pierwsze spotkanie z cyklu „Szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań”. Pomysłodawcą spacerów jest Justyna Szczygielska. Miejscem pierwszego spotkania była cerkiew prawosławna pw. Św. Piotra i Pawła. Spotkanie w imieniu Towarzystwa Przyjaciół Jeleniej Góry otworzył Józef Hanusiak. Ciekawą opowieść o cerkwi zaprezentował ks. Bazyli Sawczuk, proboszcz parafii od ponad 20 lat. Dziękujemy księdzu proboszczowi za przyjęcie turystów i ciekawe opowieści.

Spacery szlakiem jeleniogórskich kościołów i wyznań

Zapraszamy do udziału w cyklu spacerów po naszym mieście. Więcej szczegółów znajduje się na plakacie wydarzenia. Do zobaczenia na szlaku!

Upamiętnienie jeleniogórskich Żydów

W 2021 roku Towarzystwo Przyjaciół Jeleniej Góry podjęło lub podejmie wiele działań na rzecz upamiętnienia obecności ludności żydowskiej w Jeleniej Górze. Wśród głównych zadań, częściowo już w trakcie realizacji, znalazły się następujące inicjatywy:

  • upamiętnienie w pobliżu dawnej synagogi (ul. M. Kopernika) – jesień 2021. TPJG złożyło już wniosek o dofinansowanie powstania upamiętnienia (prawdopodobnie będzie to tablica pamiątkowa). Zależnie od pozyskanych funduszy i wsparcia innych podmiotów uroczystości odsłonięcia prawdopodobnie będzie towarzyszyło okolicznościowe seminarium/wykład dot. dziejów jeleniogórskich Żydów, z wystąpieniami zaproszonych gości.
  • wystawa planszowa – jesień 2021. Wraz z Archiwum Państwowym we Wrocławiu Oddziałem w Jeleniej Górze zostanie opracowana wystawa prezentująca historię Żydów w mieści od początku XIX w. aż po losy po 1945 r. Zobrazują ją ciekawe materiały archiwalne z zasobu instytucji.
  • publikacja “Ludność żydowska w Jeleniej Górze po II wojnie światowej” – listopad 2021. Książka ta ukaże się nakładem Wydawnictwa Ośrodka “Pamięć i Przyszłość” dzięki dofinansowaniu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Partnerem projektu jest TPJG. Planowane jest spotkanie promocyjne wokół publikacji.

Wszystkie osoby zainteresowane tematem, posiadające wiedzę dot. losów jeleniogórskich Żydów lub pragnące włączyć się w którekolwiek z wydarzeń zapraszamy do kontaktu mailowego: tpjg.jgora@gmail.com .

« Older posts